სომხეთის მეღვინეობის აღორძინება

The World off wine-ზე გამოქვეყნდა ანასტასია ედვარდსის ვრცელი სტატია სომხეთში მოგზაურობისა და სომხური ღვინოების შესახებ.

სომხეთი მსოფლიოში ერთ-ერთ უძველეს მეღვინეობის კულტურას წარმოადგენს, სადაც ღვინის ისტორია არა მხოლოდ არქეოლოგიურ აღმოჩენებში, არამედ დღევანდელ რეალობაშიც ცოცხლობს. ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში სომხური მეღვინეობა დინამიკურად იცვლება და გარდაიქმნება, აერთიანებს ათასწლოვან ტრადიციებს, დიასპორის გამოცდილებასა და თანამედროვე ენოლოგიურ ხედვას.

 ვაიოცძორის პროვინციაში მდებარე ქალაქი არენი განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს მსოფლიო მეღვინეობის ისტორიაში. სწორედ აქ, 2007 წელს, არენი-1-ის სახელით ცნობილ მღვიმეში, არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს სამკამერიანი კომპლექსი, რომელიც ძვ.წ. 4100–4000 წლებით თარიღდება და წარმოადგენს სრულფასოვან, მოქმედ ღვინის საწარმოს. აღმოჩენილ მასალებში შედიოდა კარასები (თიხის ამფორები), ფერმენტაციისთვის განკუთვნილი ჭურჭელი, ღვინის დასამზადებელი იარაღები და ყურძნის კვალი. ეს მტკიცებულებები ადასტურებს, რომ ღვინის წარმოება აქ  ორგანიზებული ინდუსტრიის სახით არსებობდა.

არენის მღვიმე მხოლოდ ტექნოლოგიური აღმოჩენა არ არის — ის სომხეთის სულიერი და რიტუალური კულტურის ნაწილსაც ასახავს. ერთ-ერთი თეორიის თანახმად, ღვინომ დროთა განმავლობაში ჩაანაცვლა სისხლი ადამიანის მსხვერპლშეწირვის რიტუალებში, რაც მოგვიანებით ქრისტიანულ სიმბოლიკაშიც აისახა. შემთხვევითი არ არის, რომ სომხეთი IV საუკუნეში ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა გახდა, რომელმაც ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად მიიღო.

ეკლესია, არქიტექტურა და ვაზი

სომხური მონასტრები, როგორიცაა ნორავანქი, მხოლოდ სულიერი ცენტრები არ ყოფილა — ისინი სტრატეგიულად განთავსებული სადარაჯო პუნქტებიც იყო. სომხური ეკლესიური არქიტექტურა უნიკალურია თავისი ვერტიკალურობითა და სიმბოლიზმით და ხშირად განიხილება როგორც გოთიკური სტილის წინამორბედი. საუკუნეების განმავლობაში ეკლესიებში ტარდებოდა ყურძნის კურთხევის რიტუალი მოსავლის წინ, რაც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ვაზისა და ღვინის მნიშვნელობას სომხურ იდენტობაში.

ხაჩქარები — ქვის ჯვრები, რომელთა ათიათასობით ნიმუშია შემორჩენილი — კიდევ ერთი გამორჩეული კულტურული მემკვიდრეობაა, რომელიც იუნესკოს სიაშია შეტანილი.

საბჭოთა კავშირის პერიოდში სომხეთს ღვინის ნაცვლად კონიაკის წარმოება დაევალა. შედეგად, ადგილობრივი ყურძნის ჯიშების უმეტესობა მაღალი მოსავლიანობისთვის გამოიყენებოდა და ტრადიციული მეღვინეობა მნიშვნელოვნად შევიწროვდა. 1991 წელს დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ქვეყანაში სულ რამდენიმე მარანი არსებობდა, თუმცა დღეს უკვე 50-ზე მეტი მარანი და 150-მდე ღვინის ბრენდია.

ამ გარდაქმნაში გადამწყვეტი როლი ითამაშა ვაზისა და ღვინის ფონდმა, რომლის ხელმძღვანელობითაც შეიქმნა განათლების, ექსპორტის და საერთაშორისო თანამშრომლობის პლატფორმები. სომხეთის მრავალფეროვანი ეკოსისტემები — ალპურიდან უდაბნომდე — და ზღვის დონიდან 800–1700 მეტრამდე მდებარე ვენახები უნიკალურ ტერუარს ქმნის. ფილოქსერა ქვეყანაში თითქმის არ გვხვდება, რის გამოც ბევრი ვაზი დაუმყნობელია.

კარასი, თიხის ამფორა, სომხური მეღვინეობის სიმბოლოდ იქცა, თუმცა თანამედროვე რეალობაში ის ერთდროულად ინსპირაციაცაა და გამოწვევაც. საბჭოთა პერიოდში კარასის დამზადების ტრადიცია პრაქტიკულად გაქრა, დღეს კი საკმარისი რაოდენობა უბრალოდ არ არსებობს. გარდა ამისა, ისტორიულად კარასი მხოლოდ ღვინისთვის არ გამოიყენებოდა — მასში ინახავდნენ ზეთს, ამზადებდნენ საკვებს.

მიუხედავად ამისა, მეღვინე ზორიკ ღარიბიანმა კარასს ახალი სიცოცხლე შთაბერა. მის მიერ დაარსებული მარანი Zorah თანამედროვე არქიტექტურისა და უძველესი ტექნოლოგიის შერწყმის ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი მაგალითია. ღარიბიანმა ექსპერიმენტებით დაადგინა, რომ კარასის ნაწილობრივ მიწაში ჩაფლობა უზრუნველყოფს სტაბილურ ტემპერატურას და ნაზ მიკროოქსიგენაციას, რაც ღვინოს სიღრმესა და სისუფთავეს ანიჭებს. მის ფილოსოფიაში კარასი ნეიტრალური მასალაა — ის არაფერს ამატებს ღვინოს, არამედ აძლევს საშუალებას სრულად გამოხატოს იდენტობა.

ბევრი თანამედროვე მეღვინე დიასპორიდან დაბრუნდა — იტალიიდან, საფრანგეთიდან, აშშ-დან — და თან მოიტანა ცოდნა, კავშირები და განსხვავებული ხედვა. Voskeni-ს მაგალითი აჩვენებს, როგორ შეიძლება დაკარგული ოჯახის ისტორიის, საბჭოთა რეპრესიების და მიწის დაბრუნების შემდეგ შეიქმნას მაღალი ხარისხის ღვინო. აქ შეიცვალა ვენახის მართვის მიდგომა — ხარისხი გახდა პრიორიტეტი და არა  რაოდენობა, რაც თავდაპირველად ადგილობრივების უკმაყოფილებას იწვევდა, მაგრამ საბოლოოდ ეს მიდგომა წარმატების გასაღები აღმოჩნდა.

სომხეთში ჩნდება მცირე, ე.წ. „გარაჟული“ მარნებიც. ერთ-ერთი მათგანია Stork Winery, სადაც მცირე რაოდენობით, მაგრამ დიდი ყურადღებით მზადდება ღვინოები ადგილობრივი ჯიშებისგან. პარალელურად, Alluria გახდა პირველი სომხური მარანი, რომელიც მთლიანად ბუნებრივ ღვინოზე კონცენტრირდა.

სომხური მეღვინეობა დღეს გარდამავალ ეტაპზეა,  ის აღარ ცდილობს სხვა რეგიონების მიბაძვას და საკუთარი ხმის პოვნა სურს. სომხეთში არსებული ათეულობით მარანი და ადგილობრივი ჯიშები უნიკალურ პალიტრას ქმნის.

© ღვინის კლუბი/vinoge.com